Informatie over de foto
Foto vergroten

Guten Tag! Allegra! Buon giorno!

De veelzijdigheid van het Bündner vakantieaanbod heeft vele redenen. Een van de belangrijkste is de taal, want Graubünden is het enige drietalige kanton van Zwitserland. De mensen in het Bündnerland spreken voor ongeveer 68% Duits, 15% spreekt Reto-Romaans en 10% Italiaans. De overige 7% spreekt andere talen. Reto-Romaans wordt uitsluitend in Graubünden gesproken. Er zijn vijf idiomen en de schrijftaal "Rumantsch Grischun", die in 1982 werd ingevoerd. Sinds 1996 is Reto-Romaans een van de ambtstalen van de Bond (aanduiding van de Zwitserse staat).

Duits taalgebied
Circa tweederde van de Bündner bevolking geeft aan Duits als hoofdtaal te zien. In grote lijnen is dit in drieën te delen: Walserdeutsch wordt in het Rheinwald, in Vals, Safien, in het Schanfigg met Arosa, in het Prättigau met Klosters, in Davos en in de enclave Obersaxen gesproken. Het Bündnerdeutsch met de typische open klinkers is in Chur, in het Churer Rijdal en in de aangrenzende voormalige Romaanse gebieden te vinden. In Samnaun spreekt de lokale bevolking een Tirol-Beiers dialect.

Reto-Romaans taalgebied
Het Reto-Romaanse taalgebied is een feest voor taalkundigen. Het is onderverdeeld in verschillende regio’s en vijf idiomen. Het Unterengadin en het Val Müstair zijn traditioneel de regio’s van het Vallader, in het Oberengadin wordt Puter gesproken, in het Bündner Oberland Sursilvan, in het Domleschg en in het Schams Sutsilvan en in het Oberhalbstein en het Albuladal Surmiran.

Italiaans taalgebied
De vier zuidelijke dalen van Graubünden waar Italiaans wordt gesproken, worden ook wel de "Grigioni italiani" genoemd. Het gaat dan om het Misox (Italiaans Val Mesolcina), het Calancadal (Val Calanca), het Bergell (Val Bregaglia) en het Puschlav (Val Poschiavo). Deze gebieden kenmerken zich door een uitgesproken taalkundige zelfstandigheid en door verschillende lokale dialecten.

De drietaligheid is een van de kenmerken van Graubünden. Om de veelzijdigheid te behouden, hebben de minderheidstalen Reto-Romaans en Italiaans een bijzondere bescherming nodig. De inspanningen van het kanton resulteerden in de taalwet van 2008 waarmee de drietaligheid als centraal kenmerk van het kanton moet worden versterkt. Doel is het bewustzijn voor de kantonale meertaligheid te verankeren en de Reto-Romaanse en Italiaanse taal te behouden en te stimuleren. De meertaligheid leeft ook in de scholen en in het bestuur. De schoolboeken werden tot het midden van de jaren 2000 in zeven talen uitgegeven, niet alleen in Duits en Italiaans, maar ook in alle vijf de Reto-Romaanse schriftdialecten. Nu wordt de schoolstof alleen nog in in „Rumantsch Grischun“ aangeboden.

Meer informatie over de Reto-Romaanse taal

Lia Rumantscha: koepelorganisatie van alle Romaanstaligen
Romaans woordenboek
Leerprogramma voor de Romaanse taal
Pro Grigioni: koepelorganisatie van alle Italiaanstaligen in Graubünden